هميشه اين آيه را در نظر داشته باشيد در يك جملهء كوتاه اما بسيار رسا مىفرمايد : « قُلْ كُلٌّ يَعْمَلُ عَلي شاكِلَتِهِ ، فَرَبُكُمْ اعْلَمُ بِمَنْ هُوَ اهْدي سَبيلًا » « 1 » ترجمهء اين آيه شبيه اين ضرب‌المثل است كه : « از كوزه همان برون تراود كه در اوست » اگر در كوزه شراب باشد ، تراوش آن شراب است و اگر در آن آب‌شور باشد ، آبى كه از بدنهء كوزه تراوش مىكند شور است . معنى ندارد كه در كوزه آب تلخ و شورى باشد . اما تراوش آن آب شيرين باشد ، اگر در كوزه آب گوارا ، سرد ، تصفيه شده باشد تراوش آن هم آب سرد ، گوارا و مطبوع است . آيه « قل كل يعمل على شاكلته » منظورش اين است كه اگر دل كسى ناپاك شد ، لجاجت و عصبيت بر آن حكمفرما شد ، گفتارش همه عصبيت و كردارش همه خودمحورى است . به عكس اگر دل سالم شد ، اگر سلامت داشت ، آن دلى مىشود كه ديوها و بتها از آن بيرون رفته است و خدا در آن جاى دارد . آن دلى را كه خداوند مىفرمايد : « يَوْمَ لا يَنْفَعُ مالٌ وَ لا بَنونَ الّا مَنْ اتَي اللهَ بِقَلْبٍ سَليمِ » « 2 » در روز قيامت چيزى به درد نمىخورد حتى عبادتهاى ما عباداتى نيست كه ما را به جايى برساند ، معمولًا عبادات ما يك رفع تكليف است ، يعنى مولى گفته است روزه بگيريد ، ما هم گرسنگى را تحمل كرده‌ايم ، مولى فرموده است نماز بخوان ، ما هم نمازى خوانده‌ايم . اينها چيزى نيست كه ما را بهشتى كند . قرآن مىگويد : اگر دل انسان بهشتى شد او را بهشتى مىكند . در روز قيامت بر خدا وارد شود در حالى كه دلش سالم باشد . دل سالم در دنيا م فكرش سالم است . فكرش فكرى است كه خدا مىپسندد ، عقل مىپسندد ، گفتارش مضر نيست ، نيش ندارد ، سالم است ، كردارش نيز همين‌طور است . دو آيه در قرآن شريف است كه بايد با يكديگر مقايسه شد تا از آن نتيجه مطلوب بدست آيد ، قرآن مىفرمايد : دسته‌اى هستند كه در مقابل حق و واقعيات نمىتوانند سر فرود آورند ، و حتى كارشان به جايى مىرسد كه حاضرند خود را نابود كنند ، اما اين حق بر

--> ( 1 ) - سورهء اسراء ، آيه 843 . به خلق بگو كه هر كس بر حسب ذات و طبيعت خود عملى انجام خواهد داد و خداى شما بر آنكه راه هدايت يافته از همه كس آگاهتر است . ( 2 ) - سورهء شعراء آيات 89 - 90 . « آن روز مال و فرزند نفع ندهد ، تنها آنكس سود برد كه با دلى پاك ( از شرك و ريا ) بدرگاه خدا آيد .